تبلیغات
آموزش - مطالب امنیت/ شبکه /ماهواره

آیا به نرم افزار امنیتی خود، اطمینان دارید؟

بعد از افشاگری های جنجال برانگیز ادوارد اسنودن، کارمند سابق سازمان امنیت ملی ایالات متحده در مورد جاسوسی های گسترده این نهاد امنیتی، حالا کاربران اینترنت بیش از پیش نسبت به امنیت حریم خصوصی شان نگران هستند. بسیاری از آنها به این فکر میکنند که چه سازمان هایی به اطلاعات خصوصی و محرمانه آن ها دسترسی دارند و با این اطلاعات چه خواهند کرد…

 اکثر کاربران به منظور ایجاد محیطی امن در سیستم های رایانه ای خود، از نرم افزارهای امنیت اینترنت و یا برنامه های ضدویروس استفاده می کنند، که نقش مهمی در حفاظت از حریم خصوصی کاربرانشان بر عهده دارند. البته به همان میزان مهم است که کاربران هم به محصولات امنیتی مورد استفاده خود، اعتماد و اطمینان داشته باشند.
 keyboard security
 سال ها، همه ما از ترس ربوده شدن اطلاعات خصوصی و محرمانه مان در فضای مجازی و اینترنت، تنها به نرم افزارهای امنیتی اطمینان کرده ایم، اما آیا حالا با مطرح شدن جاسوسی های وسیع سازمان های امنیتی در سراسر جهان، می توانیم به نرم افزار حفاظتی نصب شده در رایانه خود، اعتماد کنیم؟
 ارسال اطلاعات محرمانه! 
 
 شرکت های امنیت اینترنت، طبق قوانین بین المللی حق دارند تا برای تأمین امنیت ما،‌ به اطلاعات فنی رایانه ها، فایل های اجرایی و سیستمی و یا سایر اطلاعات محرمانه دسترسی داشته باشند و “برخی” از آن ها را برای تجزیه و تحلیل بیشتر به آزمایشگاه های فنی خود ارسال کنند.  
 اما مشکل اینجاست که نظارت خاصی بر نوع،‌ نحوه، مقدار و اهمیت اطلاعات ارسال شده به آزمایشگاه های ضدبدافزار وجود ندارد.
 “واقعیت این است که متاسفانه “برخی” از شرکت های ضدویروس و امنیت اینترنت، اطلاعات مهم اما غیر ضروری که بعضاً شامل اطلاعات خصوصی ما می باشند را به پایگاه های اطلاعاتی خود ارسال و در آن ذخیره می کنند.”
 اینکه این شرکت ها حق قانونی برای مخابره “برخی” اطلاعات فنی رایانه ها را دارند، تا حدی منطقی ست؛ اما این بدان معنی نیست که آن ها باید اختیار کامل رایانه های خانگی یا سازمانی ما را در دست داشته باشند؛ با این توجیه که امنیت مجازی ما را تأمین می کنند.
 بررسی های جدید انجام شده توسط پایگاه اینترنتی AV-Comparatives، مرکز ارزیابی عملکرد برنامه های امنیت اینترنت، نشان می دهد که متاسفانه “بعضی” از نرم افزارهای امنیتی محبوب، برخی اطلاعات محرمانه و خصوصی کاربران اینترنت را برای سازندگان خود مخابره میکنند!
  
واضح است که تولید کنندگان ضدویروس و ابزارهای امنیتی باید مطابق با قوانین کشور خود عمل کنند. برای مثال بعضی از شرکت های امنیتی طبق حکم صادر شده از دادگاه کشور خود، برای فروش محصولاتشان باید اطلاعات هویتی مشتری مثل “نام کامل کاربر، پست الکترونیک، شماره تماس و…” را در پایگاه اطلاعاتی خود ذخیره کنند.
 این دلیل حقوقی، می تواند جمع آوری اطلاعات شخصی کاربران رایانه ای را توجیه کند. بسیاری از شرکت های امنیتی هم بر همین اساس ادعا میکنند که تنها همین اطلاعات شخصی، جمع آوری و به شرکت هایشان ارسال می شود.
 
 اما … چه نوع اطلاعاتی برای شرکت های امنیت اینترنت مخابره میشود؟!
 
 AV-Comparatives برای بررسی، نوع، نحوه و اهمیت اطلاعات خارج شده از سیستم های مجهز به نرم افزارهای امنیتی، ابتدا ترافیک شبکه این سیستم ها را بطور آزمایشی و برای هر نرم افزار امنیتی بصورت جداگانه مورد بررسی قرار داده است.
 همچنین متن توافقنامه استفاده از نرم افزار (EULA)که باید به تأیید کاربر یا مدیر شبکه برسد نیز برای هر شرکت امنیتی به طور جداگانه مورد بررسی قرار گرفته است. در این توافقنامه ها باید حتماً ذکر شود که چه اطلاعاتی پس از نصب نرم افزار امنیتی و توسط آن از سیستم کاربران خارج می شود و آیا کاربران از این مسئله رضایت دارند یا خیر؟
 در بررسی های AV-Comparatives، انواع داده هایی که شرکت های سازنده ضدویروس جمع آوری و برای سرورهای خود مخابره می کنند به 5 دسته جداگانه تقسیم شده است:
       1-      اطلاعات مربوط به لایسنس و نسخه محصول و شماره کاربری
 درمیان شرکت های امنیتی، تقریباً تمام آنها اطلاعات مربوط به مجوز (لایسنس) و نسخه محصول را برای خود ارسال می کنند. علاوه بر این تقریباً تمام این شرکت ها، ارسال شماره های کاربری منحصر به فرد (UID) هر کاربر را تأیید کرده اند. این کار میتواند به منظور اهداف مربوط به صدور مجوز (لایسنس) مورد استفاده آنها قرار گیرد.
 2-      اطلاعات مربوط به مشخصات سخت افزاری و نرم افزاری سیستم:
 اطلاعاتی فنی و سیستمی مثل “نوع قطعات سخت افزاری و برخی اطلاعات نرم افزاری مانند نسخه برنامه های نصب شده” در این گروه جای می گیرند. ارسال این اطلاعات نمی تواند برای کاربر ضرری به همراه داشته باشد؛ چرا که اطلاع از محصولات نرم افزاری نصب شده روی سیستم وی باعث می شود تا شرکت های امنیتی بتوانند کاربران را از آسیب پذیری ها و حفره های امنیتی مطلع سازند.
 در مقابل، اما بیشتر تولید کنندگان برنامه های امنیتی، اطلاعات شخصی دیگری مثل نام شبکه محلی به همراه کامپیوترهای متصل به آن، آدرس آی پی محلی کاربران و نام دامنه میزبانی شده را برای سرورهای خود ارسال می کنند. به نظر می رسد ارسال اینگونه اطلاعات، آنقدرها ضروری نباشد و حریم خصوصی کاربران را تهدید کند.
 برخی از شرکت ها اینطور بیان میکنند که ارسال نام دامنه بمنظور مدیریت بر روی لایسنس های نرم افزار صورت میگیرد درحالیکه بیشتر شرکت ها برای مدیریت لایسنس، از شماره اختصاصی کاربر (UID) استفاده می کنند.
 
3-      اطلاعات خصوصی و هویتی کاربر :
 از مهم ترین اطلاعات شخصی کاربر در این مجموعه می توان به “نام کاربری سیستم عامل” اشاره کرد. استفاده از نام کاربری سیستم عامل را می توان در مواقع استفاده از ویژگی “کنترل والدین” در برنامه های امنیتی موثر دانست. با این وجود، برخی از ضدویروس ها پس از فعال شدن ویژگی “کنترل والدین” نیز، نام دامنه میزبانی شده یا نام کاربری سیستم عامل را برای شرکت های سازنده خود ارسال نمی کنند.
 گروهی دیگر از ضدویروس ها اطلاعاتی نظیر “تنظیمات کشور، منطقه و زبان سیستم” را برای شرکت های سازنده خود ارسال میکنند. آنها توجیه می کنند که اینکار جهت کنترل بهتر لایسنس، ارائه زبان محلی کاربر در محیط برنامه و حفظ امنیت بر روی وب سایت های مخربی که تنظیمات منطقه ای کاربر را تحت تاثیر قرار می دهند و بصورت کاملاً قانونی انجام می گیرد.
 4-      اطلاعات مربوط به فایل ها :
 طبیعتاً تمام ضدویروس ها جهت کنترل بهتر و برقراری امنیت بیشتر در سیستم کاربرانشان، اطلاعاتی درباره فایل های مشکوک یا آلوده را به شرکت های سازنده خود ارسال می کنند. این اطلاعات شامل نام شناسایی شده فایل مخرب، خصوصیت های ویژه شامل “MD5 Hash”، مسیر و حجم برنامه مخرب و… می باشد که جهت مقابله با نفوذ بدافزارها مخابره می شوند. بدیهی است که اینگونه اطلاعات برای شرکت های سازنده ضدویروس اهمیت فراوانی دارد، اما آنچه قابل توجیه نبوده، این است که برنامه های امنیتی گاهی داده های شخصی آلوده نشده کاربر را برای شرکت های سازنده ارسال می کنند که هیچگونه ضرورتی برای ارسال آنها نبوده است.
 بر اساس اعلام AV-Comparatives، کاربران باید بتوانند تا برای خارج شدن هر کدام از فایل های موجود در سیستم خود تصمیم گیری کنند. در واقع باید تنظیماتی برای برنامه های امنیتی وجود داشته باشد تا از طریق آن، برنامه های امنیتی قبل از ارسال هرگونه فایل (به ویژه فایل های غیراجرایی)، کاربران را مطلع سازد. البته بسیاری از برنامه های امنیتی قبل از نصب شدن در سیستم و در متن توافقنامه نصب نرم افزار خود، موارد لازم را به اطلاع کاربر می رسانند.
 5-      اطلاعات و داده های عمومی :
 بسیاری از ضدویروس ها بدون نمایش هشدار به کاربر، به محض شناسایی یک بدافزار آن را پاک می کنند و جزئیات فایل آلوده را نیز به شرکت سازنده خود مخابره می کنند. حتی ممکن است فایل فرستاده شده برای شرکت سازنده ضدویروس، یک تشخیص اشتباه باشد و به بهانه این، برخی فایل های محرمانه دیگر نیز یک به یک به آن شرکت ارسال شوند.
 اغلب شرکت های امنیت اینترنت، در اینباره می گویند که جمع آوری این اطلاعات بمنظور اهداف امنیتی و کاملاً قانونی بوده است. در بسیاری از کشورها این قوانین وابسته است به قوانین کشوری که برای اولین بار نرم افزار ضدویروس در آنجا تولید و نصب شده و به تدریج برای کشورهای دیگر هم به اجرا درآمده است.
 چرا بعضی کاربران به بعضی از برنامه های امنیتی بی اعتماد شده اند؟
 
 یکی از مدیران ارشد یک شرکت بزرگ امنیت اینترنت، در اعتراض به همکاری های سازمان های امنیتی ایالات متحده با آژانس امنیت ملی این کشور، در کنفرانس مهم RSA که در ماه های پیش برگزار شد شرکت نکرد. به گفته وی، این سازمان ها و به ویژه شرکت RSA در تضعیف امنیت سیستم های رمزنگاری نقش بسزایی داشته اند.
 او اظهار داشت اگرچه سازمان امنیتی RSA، یکی از دقیق ترین مراکز تحقیقاتی و امنیتی جهان برای رمزگذاری اطلاعات است، اما این روزها اعتماد کاربران اینترنت، بطور قابل ملاحظه ای نسبت به این سازمان امنیتی کاهش یافته و مراکز دیگر امنیتی و دولتی ایالات متحده نیز به نقض شدید حریم خصوصی متهم هستند.
 وی در ادامه به نامه محرمانه ای اشاره می کند که سازمان هلندی Bits of Freedom به عنوان یکی از بزرگترین سازمان های حامی حقوق بشر در دنیای مجازی و اینترنت، به 20 شرکت بزرگ امنیتی در سراسر جهان ارسال کرده بود.
Bits of Freedom
 در این نامه از شرکت های امنیتی سئوال شده بود که آیا در برابر فشار دولت ها برای عدم شناسایی عمدی برخی از جاسوس افزارها، تسلیم خواهند شد؟ پاسخ اغلب این شرکت ها، طبیعتاً و قطعاً منفی بود اما شرکت هایی هم بودند که هیچ واکنشی نسبت به این نامه نشان ندادند.  
 از طرف دیگر نیز سازمان های قضایی و اطلاعاتی در برخی کشورها مانند ایالات متحده، از فاش شدن همکاری شان با شرکت های تولید کننده ضدویروس و ابزارهای امنیت اینترنت جلوگیری کرده اند.
 بنابراین شاید بتوان این سئوال را مطرح کرد که چرا برخی بدافزارها مثل , Flame, Stuxnet و R2D2 ، ماه ها یا شاید سال ها توسط “بعضی” از نرم افزارهای قدرتمند ضدبدافزار شناسایی نمی شدند؟
 البته موضوع فشارهای سیاسی بر روی شرکت های امنیت اینترنت چیز تازه ای نیست. اما این مسئله بیشتر معطوف کشورهایی ست که از قدرت سیاسی یا نظامی بالاتری برخوردارند و در اصطلاح ابرقدرت خوانده می شوند؛ کشورهایی مانند ایالات متحده، روسیه، بریتانیا و …
 
برعکس شرکت هایی که به کشورهای مستقل و آزاد تعلق دارند، قوانینی هم برای نظارت سفت و سخت بر روی خود نمی بینند و در نتیجه کار خود را بر اساس منشور سازمانی و تعهد اخلاقی خود، انجام می دهند. درست به همین دلیل، لزوماً تمام شرکت های ضدویروس و امنیت اینترنت سیاسی کاری نمی کنند و در نتیجه می توانند اعتماد نسبی کاربران را به دست آورند.
 در مورد انتشار ویروس “فلیم” در سال 1391 هم شاهد بودیم که برخی از شرکت های تابعه وزارت نفت ایران که از محصولات دیگری غیر از محصولات نصب شده در سازمان های مرکزی این وزارتخانه استفاده می کردند، به این بدافزار خطرناک آلوده نشدند.
 نتایج بررسی های اخیر AV-Comparatives نیز تا حدود زیادی، همین نظر را تأیید می کند.
 بر این اساس، شرکت های AhnLab از کره جنوبی، Avira از آلمان، eScan از هند،Emsisoft  از اتریش، Panda Security از اسپانیا و شرکت Fortinet از ایالات متحده در ارسال اطلاعات محرمانه کاربران به سرورهای خود بسیار محتاط تر و حساس تر از سایر برندها هستند. اما در مقابل، شرکت های آمریکایی Microsoft، McAfee، Symantec، Trend Micro و Webroot و شرکت روسی Kaspersky، اطلاعات محرمانه بیشتری از سیستم های رایانه ای شخصی یا سازمانی خارج می کنند.
در جداول زیر میتوانید به نحوه پاسخ دهی شرکت های سازنده ضدویروس، درباره نوع و میزان اطلاعات ارسالی به سرورهای شان را با هم مقایسه کنید…
 
 http://www.av-comparatives.org/wp-content/uploads/2014/04/avc_datasending_2014_en.pdf


چگونه از اینترنت حذف شویم؟

ممکن است تصور کنید بسیاری از اطلاعات شما که در فضای اینترنت موجود است، بی‌ارزش و یا بی‌اهمیت است، اما به شکل رو به رشدی کمپانی‌های متفاوت از این اطلاعات خام و به ظاهر بی ارزش برای مقاصد مختلف استفاده می‌کنند و سعی می‌کنند تمام اطلاعات فضای آنلاین شما را طوری ثبت کنند که هیچ گاه پاک نشود. در این مقاله به شما آموزش می‌دهیم که چگونه حریم دیجیتالی خود را حفظ کرده و اطلاعات غیرضروری‌تان را تا حد امکان از محیط اینترنت حذف کرده و یا حداقل کمرنگ کنید.
شرکت‌های اینترنتی که زندگی آنلاین شما را تشکیل می‌دهند، به خوبی درک کرده‌اند که اطلاعات مساوی با پول است و به همین خاطر توجه‌شان را روی اطلاعات شخصی افراد متمرکز کرده‌اند. اگر بتوانند روشی برای تعقیب شما در فضای آنلاین پیدا کنند، هر قدمی که در فضای مجازی بر می‌دارید نه تنها غیر قابل حذف می‌شود بلکه قابل ردیابی نیز می‌گردد. خوشبختانه روش‌هایی برای اصلاح گذشته آنلاین‌تان وجود دارد.
کمپانی Abine که نرم افزار حفظ حریم خصوصی آنلاین Do Not Track Plus را ارائه می‌کند، سرویسی با نام DeleteMe دارد که اطلاعاتتان را از تمام سایت‌های تعقیب کننده شما پاک کرده و اجازه بازگشت آن ها را نیز نمی‌دهد. اما جالب این است که این کمپانی طی اقدامی غیر معمول، روشی که سرویس DeleteMe استفاده می کند را اعلام کرده و توضیح داده که چگونه بدون استفاده از این سرویس، کار آن را خودمان انجام دهیم.
در واقع کمپانی Abine با دریافت مبلغ 99 دلار، با کلیه سایت‌هایی که اطلاعات شما در آن درج شده، ارتباط برقرار کرده و تلاش می‌کند تا اطلاعات شما را از طریق انجام مکاتبات، از اینترنت محو کند. در ادامه تجربه من از این روش را می خوانید.
توجه کنید که آنچه در ادامه می آید دستورالعمل زمان‌گیری است. البته این موضوع ناشی از پیچیدگی فنی این روش نیست، بلکه نیاز به سماجت و حوصله و صبر فراوان دارد که احتمالا منجر به خستگی مفرط، رساندن شما به مرز دیوانگی و یا هر دو مورد می‌گردد! (البته من این کار را با خودم نکرده ام، چون بنا به اقتضای شغلم برایم ضروری است که توسط افراد غریبه در اینترنت پیدا شوم!)

گام اول: خودتان را آماده کنید چرا که مجبورید کاملا مودب باشید
این دستورالعمل‌ها نیاز مبرم به صبر و حوصله زیاد و همچنین عزم راسخ برای انجام این کار دارند. فکر بدی نیست اگر یک شی بی‌جان (مثلا بالشت) را نزدیک خود بگذارید تا عصبانیت خودتان از ناکامی‌ها را روی آن خالی کنید، چرا که اکثر مواقع موفقیت در پاک کردن یا تغییر اطلاعات تان نیازمند حسن‌نیت و حال خوب آن شخصی است که با او طرف هستید. مطمئنا در ابتدا همه چیز آنطور که شما می خواهید پیش نمی رود.

گام دوم: سایت‌هایی که شدیدا شما را ردیابی می کنند، به شدت کنترل کنید
اینجا جایی است که سرویس DeleteMe وارد ماجرا می شود. آنها 99 دلار از شما پول می‌گیرند تا شما را از لیست سایت‌هایی که ردیابی‌تان می‌کنند و اطلاعات شما را به دیگر کمپانی‌ها می‌فروشند، خارج کنند. اما اگر بخواهید خودتان دست به کار شوید، می‌توانید لیست سرویس‌های کمپانی Abine را دنبال کنید و خودتان این کار را انجام دهید و این یعنی نوشتن ایمیل‌های فراوان و حتی فرستادن چندین فکس و تماس‌ تلفنی که در آخر آرزو می‌کنید کاش ماشین زمانی وجود داشت‌ و می‌توانستید به قرن نوزدهم رفته و الکساندر گراهام بل را شکنجه کنید.
چیزی که در مورد لیست Abine مبهم است آن است که بیشتر این جمع آوری کنندگان اطلاعات، پس از چند ماه دوباره شما را به لیست خود اضافه می‌کنند، بنابراین توصیه ما این است که حداقل هر دو سال یک بار چک کنید و ببینید آیا دوباره اطلاعات شما در لیست این سایت ها قرار گرفته است یا نه. سمج باشید، مودب باشید و اگر این موضوع برایتان خیلی مهم است، تا به آنچه می‌خواهید نرسیدید، دست از کار نکشید.

اگر نگران حریم خصوصی خودتان هستید بد نیست حداقل یک بار نام خودتان را در وب جستجو کنید. ممکن است نتایج تعجب‌آور نه چندان خوشایندی ببینید.


گام سوم: برای محافظت از نام و نشان خود باید از ریشه و بنیاد آن را پاک کنید
برای آنکه موتورهای جستجو، اطلاعات مربوط به شما را تغییر دهند باید سایت مبدا که این اطلاعات را در خود دارد، تغییر کند. مهم نیست این سایت چطور سایتی است. می‌تواند فیس‌بوک و یا یک بلاگ محلی یا یک فروم بازی باشد. اگر اطلاعات شما در موتور جستجو نمایش داده می‌شود، به موتورجستجو بد و بیراه نگویید چراکه همه کار شما با سایت مبدا است. هنگامیکه سایت تغییر کند، می توانید این تغییر را در نتایج موتور جستجو نیز ببینید.
پاک کردن چیزی از سایت یک پروسه علمی و تخصصی نیست. فقط باید روشمند و منظم باشید. مودبانه درخواستتان را ابراز کنید و همانطور که قبلا گفته شد، ممکن است نیاز باشد چندین بار و به چند روش این کار را انجام دهید.
به دنبال نام نویسنده یا مدیر سایت بگردید و اگر اطلاعات تماسی پیدا نکردید یک جستجوی Who Is انجام دهید؛ یعنی عبارت داخل پرانتز را در گوگل سرچ کنید. ("who is www.site-name.com") توجه کنید که جفت کوتیشن‌ها را بگذارید. این جستجو به شما می گوید که چه کسی سایت را ثبت کرده است. سپس به دنبال شماره تلفن، ایمیل و ... باشید. اگر باز هم موفق نشدید از سایت E-Mail Format استفاده کنید. دقت کنید که در ایمیل‌تان مختصر، مفید، واضح و منطقی به توضیح آنکه چرا باید به درخواست شما پاسخ داده شود، بپردازید. تمایل به مصالحه و سازش نیز می‌تواند نتایج بهتری به همراه داشته باشد.

گام چهارم: گوگل را وادار به واکنش در مورد تغییرات سایت مبدا کنید
اگر ، موفق به ایجاد تغییر در رویه سایتی برای نمایش اطلاعاتتان شدید، اما گوگل هنوز اطلاعات قبلی را نمایش می دهد، می‌توانید از ابزار حذف URL گوگل برای سرعت بخشیدن به این پروسه استفاده کنید. توجه شود که برای این کار نیاز به یک حساب گوگل دارید. البته این فقط در مورد گوگل است و برای سایر موتورهای جستجو مانند Bing باید جداگانه اقدام نمایید.

گام پنجم: موردهای بد را با موارد خوب بپوشانید
در مواردی که اصلا نمی‌توانید سایت را متقاعد کنید محتوای خاصی که موجب بدنامی شما می‌شود را پاک کند، می‌توانید با ایجاد محتوای جدیدی که تاثیر مثبت دارد اثر آن را خنثی نمایید. ایده پشت این کار آن است که گذشته مثبت شما گذشته منفی‌تان را خنثی می‌کند.
همچنین می‌توانید از شبکه‌های اجتماعی برای پنهان کردن ابعاد بد گذشته‌تان استفاده کنید. شبکه‌های اجتماعی از About.Me تا Flickr تا Twitter معمولا در نتایج موتورهای جستجو در بخش ابتدایی ظاهر می‌شوند. با ایجاد و نگهداری حساب‌های کاربری که نام واقعی‌تان را یدک می‌کشند، می‌توانید آنچه دوست دارید از شما ارائه شود را به صفحه اول نتایج جستجو آورده و موارد نامطلوب را به صفحه دوم یا بیشتر انتقال دهید. اما عنصر کلیدی این کار ارتباط دهی شبکه هاست. پس آماده کار بیشتری روی شبکه های اجتماعی باشید.


گام ششم: در عین حفظ ادب بسیار جدی و قاطع باشید

اگر فکر می کنید موردی هست که در واقع افترا بوده و واقعیت ندارد، به سراغ مشاوره حقوقی بروید. مدرک جمع کنید. مودب و قاطع باشید و به دنبال کسی باشید که بتواند در مسیر پر پیچ و خم شکایات حقوقی راهنمایی‌تان کند. البته این موضوع به کشور و بودجه‌تان برای این کار نیز بستگی دارد و خیلی برای ما کاربرد ندارد. توجه کنید که اگر شما به کسی افترا بزنید وی می تواند اعاده حیثیت کرده و از شما به خاطر خسارات و هزینه وکیل شکایت کند.

سخن پایانی
برای تغییر آنچه از شما در اینترنت وجود دارد روش و اسلوبی که بتواند هر کسی را متقاعد کند وجود ندارد، چه در مورد اطلاعات کاملا شخصی و چه در مورد شهرت کاری تان! با این حال اگر این موضوع نگرانتان کرده بدانید که تنها نیستید و این شش قدم به شما می‌آموزد که چطور هویت دیجیتالی تان را بازسازی کرده و آنچه دیگران از شما در ذهن دارند را ترمیم کنید.



آموزش با نگرشی نوین

گروه آموزش

مترجم سایت


آخرین پست ها


آمار وبلاگ

  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :
  • رتبه وبلاگ در یاهو و گوگل:

    Yahoo bot last visit powered by  Ybotvisit.com

    رتبه وبلاگ در گوگل

  • SEO Stats powered by MyPagerank.Net

  • افراد آنلاین :

    web stats

  • IP free counters